فصل ششم سببهاى تأثيرگذار بر قلب انگيزه‌هايى كه بر قلب تأثير مىگذارند و قلب را از حالت طبيعى منحرف مىسازند به دو بخش تقسيم مىشوند : الف - انگيزه‌هايى كه ويژهء قلب هستند . ب - انگيزه‌هايى كه قلب در پيدايش آنها با غير خود شريك است ، يا شركت چند جانبه است . سببهاى ويژهء قلب : 1 - شايد چگونگى حالت نفس كشيدن باشد . 2 - روىآورهايى كه سبب واكنشهاى روانى است . شرح سببهاى ويژه به قلب : الف - اگر نفس تنگ شد و يا بسيار گرم يا بسيار سرد بود ، حتما گزندى به قلب مىرسد . ب - اگر سبب آسيب رسيده به قلب واكنشهاى روانى است ، بايد به گفتار ما كه در كليّات آورده‌ايم رجوع شود ؛ و بيان كرديم كه واكنشهاى روانى از راه روان تأثير بر قلب مىگذارند . 1 - گاهى واكنشهاى روانى به حدّى فشار مىآورند و بيش از حد تأثيرگذار مىشوند كه گرماى غريزى قلب را به داخل سوق مىدهند و خفه مىكنند ، يا گرماى غريزى را بالا مىرانند و در خارج پراكنده مىنمايند . 2 - گاهى تأثير واكنش روانى ، سر به غش كردن دارندهء قلب مىكشد . 3 - و ممكن است دارندهء قلب را بميراند . 4 - خشمگين شدن - كه از واكنشهاى روانى است - در ميان ساير واكنشها از همه بر قلب كمتر تأثير مىگذارد و كمتر رخ مىدهد كه انسان از اثر خشمگينى بميرد . 5 - بىخوابى كشيدن زياد ، ورزش كردن بيش از حدّ لازم و امثال آنها ، قلب را تحليل مىبرند و سبب ناتوانى قلب مىشوند . فصل هفتم دستورات همگانى در معالجهء قلب ما دربارهء داروهاى علاج قلب گفتارى جداگانه داريم . اگر كسى هم در علم طبابت و هم در عمل اصولى طبابت - كه عمومىتر از تنها طبابت است - معلومات كافى داشته باشد ، از گفتار ذكر شده استفاده خواهد كرد . ليكن ما در اينجا به چيزهايى اشاره خواهيم كرد كه بايد در كتابهاى طبى ساده و بدون اشكال نوشته شود . قلب اندامى است ارزشمند ، ارزنده‌تر از هر اندامى كه در ردهء سر اندامها قرار گرفته‌اند . پس